Zapomniane wioski Czarnobylskiej Strefy Wykluczenia, czyli czy Толстый Лес to Tłusty Las?

Толстый Лес (ukr. Товсий Лic, ros. Толстый Лес), czyli Gęsty Las to opuszczona wioska, która znajduje się w dziesięciokilometrowej strefie wykluczenia, 32 kilometry od Czarnobyla i około 19 kilometrów od Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Przed awarią w 1986 roku była jedną z największych wsi regionu czarnobylskiego w obwodzie kijowskim.

Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1427 roku. Wieś została wspomniana w liście wielkiego księcia litewskiego Witolda, jako dar dla klasztoru św. Mikołaja – „Łukasz Sapieha, dworzanin królewski, i jego żona Zofia, założyli klasztor dominikanów w Czarnobylu, otrzymali prawa feudalne do terenu Czarnobyla wraz z wioską Tołsty Las w 1595 r.”

W 1566 roku król Polski Zygmunt II August darował czarnobylski zamek rotmistrzowi Filonowi Semenowiczowi Kmicie. Z pierwszego małżeństwa z Zofią Chodkiewicz miał córkę Zofię. To ona, dziedziczka czarnobylskich włości, wyszła za mąż za hr. Łukasza Sapiehę. W ten sposób zamek jako wiano przeszedł do rodu Sapiehów na przeszło sto lat.

W wiosce Tołsty Las była cerkiew pw. Zmartwychwstania Pańskiego. Nie ma żadnych źródeł historycznych kiedy powstała, ale na niektórych ikonach znajdujących się w kolejnej świątyni odkryto datę 1731 r. Drugą cerkiew zbudowano w 1760 r., dzięki datkom parafian. Był to przykład drewnianej architektury barokowej, z dominującą kopułą doświetloną oknami. W 1897 r. dobudowano dzwonnicę.  W 1913 roku do tutejszej parafii należały następujące wsie: Buda (Буда), Burakówka (Бурякiвка), Nowa Kraśnica (Нова Красниця), Rzeczyca (Річиця), Rudki (Рудьки), Stara Kraśnica (Стара Красниця).

Po awarii w Czarnobylu świątynia została zamknięta. Z chwilą proklamacji niepodległości Ukrainy (1991 r.) była to jedyna na terenach wschodniego Polesia zachowana cerkiew z XVIII wieku. Najstarsza, która ocalała mimo akcji niszczenia świątyń w czasach radzieckich. Niestety 26 kwietnia 1996 r. cerkiew spłonęła.

Fot. chernobylpeople.ucoz.ua

Fot. chernobylpeople.ucoz.ua

Fot. chernobylpeople.ucoz.ua

Fot. chernobylpeople.ucoz.ua

Według danych z 1886 r. w wiosce mieszkało 912 prawosławnych, 5 katolików i 62 żydów. Podczas II wojny światowej wieś była centrum ruchu partyzanckiego.

Na początku lat 70-tych XX wieku liczba mieszkańców wynosiła około 800 osób. We wsi była szkoła, punkt felczersko-akuszerski, dom kultury oraz stacja Kraśnica na przebiegającej przez wieś linii kolejowej Czernihów-Owrucz.

W maju 1986 roku, z powodu skażenia radioaktywnego, wszyscy mieszkańcy zostali przesiedleni do wsi Gawronszczyna (Гавронщина) i Plachtianka (Плахтянка) w rejonie makarowskim obwodu kijowskiego. W 1999 roku wieś została oficjalnie skreślona z rejestru miejscowości z powodu braku mieszkańców.

Podczas pożarów w 1996 roku ocalała zabudowa wsi została poważnie uszkodzona, a całkowicie spaliła się pochodząca z XVIII wieku cerkiew.

Mimo tych strat na terenie wysiedlonej wsi zachowało się kilkanaście budynków: szkoła, domy mieszkalne, stołówka, dom kultury, zabudowania kołchozu oraz skład zboża. Wioska była także popularna w środowisku stalkerów. Ciągle czekamy na wiarygodne informacje dotyczące zniszczeń wywołanych przez obecne pożary.

Wycinek z mapy sztabowej ZSRR z 1931 roku w skali 1:50 000 (arkusz M-35-24-Г Толстый Лес).

Wycinek z mapy sztabowej ZSRR z 1931 roku w skali 1:50 000 (arkusz M-35-24-Г Толстый Лес).

Wycinek z mapy sztabowej ZSRR z 1986 roku w skali 1:50 000 (arkusz M-35-12).

Wycinek z mapy sztabowej ZSRR z 1986 roku w skali 1:50 000 (arkusz M-35-12).


Autor tekstu: Jacek Domaradzki

Literatura:

  • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. I, Warszawa, 1880–1902