Linia czasu

Data 26 kwietnia 1986 r. grubą kreską rozdziela historię ukraińskiego Polesia na dwa okresy – przed i po awarii. Oto krótka prezentacja najważniejszych dat związanych z elektrownią atomową im. Włodzimierza Ilicza Lenina w Czarnobylu.

1970

Budowa miasta Prypeć dla przyszłych pracowników elektrowni jądrowej.

Marzec

Rozpoczęcie budowy Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej.


1972

Władze w Kijowie podejmują decyzję o tym, że w Czarnobylu zostaną zainstalowane reaktory typu RBMK (Reaktor Kanałowy Dużej Mocny – lekkowodny, wrzący reaktor atomowy z moderatorem grafitowym).

Październik
Rozpoczęcie zapełniania specjalnego zbiornika wodnego do chłodzenia reaktorów.

1977

26 września
Oddanie do użytku reaktora nr 1.

1978

21 grudnia
Oddanie do użytku reaktora nr 2.

1979

Prypeć otrzymuje prawa miejskie.

Kwiecień
Czarnobylska elektrownia jądrowa wyprodukowała 10 miliardów kilowatogodzin energii elektrycznej.

1982

1 września
Awaria reaktora nr 1. Doszło do ulotnienia się nieznacznych skażeń z kilku uszkodzonych jednostek paliwowych. Reaktor został naprawiony i uruchomiony ponownie. Informacja o awarii została upubliczniona dopiero w 1985 r.

1983

Rozpoczęcie budowy reaktora numer 4.

Grudzień
Ukończono budowę reaktora numer 3.

1986

Luty
„Szansę na stopienie się rdzenia są jak 1 raz na 10 tysięcy lat. Elektrownie są bezpieczne i niezawodne. Są chronione przed awarią przez trzy systemy bezpieczeństwa” – stwierdził Witalij Skljarow, minister energii i elektryfikacji Ukrainy.

27 marca
„Literaturna Ukraina” opublikowała artykuł Lubow Kowalewskiej, w którym obnażono fatalne standardy konstrukcji i pracy w elektrowni, a także biurokrację i niekompetencję władz siłowni, które mają stworzyć bombę z opóźnionym zapłonem. „Błędy zostaną naprawione, naprawione w ciągu nadchodzących dziesięcioleci”.

25 kwietnia
1:00
Rozpoczęcie przygotowań do testu turbogeneratorów reaktora numer 4. Przystąpiono do obniżania mocy reaktora.
3:47
Moc reaktora została obniżona do 1600 MW, czyli do połowy wartości znamionowej.
13:05
Redukcja mocy przeznaczonej na potrzeby własne reaktora. Wyłączenie generatora nr 2.
14:00
O tej godzinie reaktor miał osiągnąć jedynie 30 proc. mocy, jednak na żądanie dyspozytora Kijowskiego Okręgu Energetycznego, wstrzymano wyłączenie reaktora. Do godz. 23:00 pracował przy 50 proc. mocy znamionowej.
23:00
Rozpoczęto obniżanie moc reaktora do 700 MW, przy której miało być przeprowadzone doświadczenie.

26 kwietnia
0:00
Nocna zmiana, która nie była przygotowana do przeprowadzenia eksperymentu, przejęła nadzór nad reaktorem.
0:28
Moc reaktora osiągnęła 500 MW. Na skutek trudności ze sterowaniem doszło do „zatrucia” ksenonowego rdzenia, w którego wyniku moc cieplna reaktora spadła do 30 MW. Aby podnieść moc reaktora załoga usunęła pręty regulacyjne. W rdzeniu pozostało zaledwie 18 prętów zamiast dopuszczalnego minimum, jakim było 30 prętów.
1:00
Moc reaktora wzrosła do 200 MW. Aby reaktor się automatycznie nie wyłączył, personel zablokował systemy zabezpieczające.
1:22
Drastyczny spadek reaktywności reaktora.
1:23
Rozpoczęcie testu turbogeneratorów. Odcięto zawory turbin. Moc reaktora zaczęła rosnąc w sposób niekontrolowany. Awaryjne opuszczenie prętów regulacyjnych nie powiodło się, gdyż te zakleszczyły się w kanałach (osiągnęły głębokość 2-2,5 m zamiast pełnego zanurzenia 7 metrów) Doszło do gwałtownego wzrostu wytwarzania pary oraz mocy reaktora (w ciągu kilku sekund moc około 100-krotnie przekroczyła wartość projektowaną). Doszło do przegrzania paliwa, rozerwania otaczających je koszulek cyrkonowych i wycieku stopionego paliwa, a następnie do rozerwania kanałów ciśnieniowych. Zaczęło dochodzić do reakcji egzotermicznych.
1:24
Doszło do dwóch wybuchów – najpierw pary wodnej, a następnie uwolnionego wodoru. Nastąpiło zniszczenie reaktora i części konstrukcji budynku. W wyniku eksplozji przesunięta została 2000-tonowa płyta zakrywająca rdzeń reaktora. Na zewnątrz wyrzucone zostały fragmenty grafitowego rdzenia i stopionego paliwa. Ocenia się, że z reaktora wydostało się około 8 z 140 ton paliwa.
1:26
Ogłoszono alarm pożarowy. Personel próbował uruchomić systemy chłodzenia reaktora, mając nadzieję, że nie został on uszkodzony podczas wybuchów.
1:28
Pierwsze załogi strażackie wyruszają z remiz.
1:35
Pierwsi strażacy zaczynają gasić pożar na dachu hali turbin.
2:15
Prypecki departament ministerstwa spraw wewnętrznych zarządza spotkanie sztabu kryzysowego. Podjęto decyzję o wprowadzeniu blokad na drodze. Wzywane są posiłki straży pożarnej i milicji. Funkcjonariusze nie są odpowiednio przygotowani – nie posiadają dozymetrów i odzieży ochronnej.
2:30
Dyrektor elektrowni Wiktor Briuchanow przybywa do centrum zarządzania kryzysowego, umieszczonego w bunkrze pod budynkiem administracyjnym siłowni.
3:00
Władze elektrowni powiadomiły o zdarzeniu władze centralne w Moskwie.
4:00
Przybyły kolejne jednostki strażackie z Czarnobyla, Poleskoje i Kijowa.
5:00
Ugaszono pożar, który zagrażał pozostałym blokom siłowni.
6:35
186 strażaków wezwano na miejsce awarii.
8:00
Do elektrowni przybyła poranna zmiana. Na miejscu budowy reaktorów nr 5 i 6 rozpoczęły się planowe prace budowlane. Pracowało przy nich 286 osób.
20:00

Powołano Komisję Rządową, której przewodniczył Walerij Legasow. Specjaliści, którzy przybyli na miejsce awarii, nie spodziewali się zobaczyć fragmentów grafitowych kanałów paliwowych.


27 kwietnia
Do Prypeci zaczęły przyjeżdżać autobusy, na wypadek ogłoszenia ewakuacji.
1:13
Wyłączono reaktory numer 1 i 2.
10:00
Rozpoczęły się pierwsze zrzuty piasku, boru i ołowiu nad zniszczonym reaktorem nr 4.
12:00
Chwilowy spadek poziomu radioaktywności wokół elektrowni.
14:00

Rozpoczęła się ewakuacja mieszkańców Prypeci. Blisko 50 tys. osób w ciągu około 3,5 godziny opuściło swoje domy. Użyto do tego celu 1200 autobusów.


28 kwietnia
9:30
Zanotowano wzrost radioaktywności powietrza wokół szwedzkiej elektrowni jądrowej w Forsmark.
21:02
Moskiewska telewizja poinformował o „incydencie” w elektrowni jądrowej w Czarnobylu.
23:00

Duński instytut fizyki jądrowej poinformował, że w Czarnobylu najpewniej doszło do całkowitego stopienia reaktora.


29 kwietnia
Radzieckie media poinformowały o śmierci dwóch osób w czasie wypadku, zniszczeniu części bloku reaktora i ewakuacji ludności.
W tym czasie amerykańskie satelity szpiegowskie wykonały pierwsze zdjęcia zniszczonego reaktora. Analitycy byli zszokowani tym, co zobaczyli – zniszczonym dachem reaktora i żarzącą się masą stopionego rdzenia reaktora.

30 kwietnia

Do tego dnia zrzucono z helikopterów ponad 1000 ton materiałów do zniszczonego bloku reaktora.


1 maja

Wiatr zmienił swój kierunek i radioaktywna chmura zaczęła się przesuwać w kierunku Kijowa. Uroczyste pochody z okazji Święta 1 Maja oczywiście się odbyły.


2 maja
Trzech ochotników – Aleksiej Ananenko, Walerij Biezpałow i Borys Baranow – podjęło się misji samobójczej. Chodziło o otwarcie zaworów w zbiorniku wody, który znajdował się pod zniszczonym reaktorem, aby nie dopuścić do kolejnej eksplozji – mieszaniny paliwa jądrowego grafitu i innych materiałów o temperaturze ponad 1200 st. C z wodą.
Rozpoczynają się prace przy budowie tunelu pod reaktorem nr 4, aby zainstalować tam specjalny system chłodzący.
Wyznaczono 30-kilometrową strefę wokół reaktora, z której ewakuowano 90 tys. ludzi.

5 maja

Na rzece Prypeć rozpoczęto budowę specjalnych wałów, aby zabezpieczyć ją przed skażeniem.


6 maja

Spadek emisji radioizotopów.


7 maja

Strażacy wypompowali wodę z piwnic pod rdzeniem reaktora.


23 maja

Rozpoczęła się akcja podawania ludności płynu Lugola.


27 maja

Podjęto decyzję o rozpoczęciu budowy sarkofagu nad zniszczonym blokiem reaktora numer 4.


15 czerwca

Zdymisjonowano zarząd elektrowni jądrowej w Czarnobylu zarzucając jej „brak odpowiedzialności i luki w nadzorze nad siłownią”.


20 sierpnia

Rosja przesłała do Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej pierwszy raport po wypadku w Czarnobylu. Stwierdzono w nim, że nadzwyczajna sekwencja zdarzeń, niedbalstwa, niegospodarności i naruszenia przepisów bezpieczeństwa doprowadziła do katastrofy.


29 września

Reaktor nr 1 został ponownie włączony.


10 października

Prace na budowie reaktorów nr 5 i 6 został wznowione.


9 listopada

Włączono reaktor numer 2. Czarnobyl odwiedził Hans Blix, dyrektor Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej.


14 grudnia

Zakończono prace przy montażu sarkofagu nad blokiem reaktora numer 4. Zaprojektowano go na 30 lat ochrony środowiska przed radiacją. Do jego budowy użyto 400 tysięcy ton betonu i ponad 7 tysięcy ton metalu.


1987

21 kwietnia

Reaktor nr 3 znów zaczął produkować prąd.


24 kwietnia

Wstrzymano prace na budowie reaktorów nr 5 i 6.


1989

15 marca

Zamknięcie reaktora nr 2 po pożarze turbiny prądotwórczej. Co istotne, nie wystąpiło żadne zagrożenie skażeniem.


23 maja

Podjęto ostateczną decyzję o zatrzymaniu budowy reaktorów nr 5 i 6.


1991

11 października

Pożar w hali turbin reaktora numer 2.


1992

Władze Ukrainy ogłaszają konkurs na nową konstrukcję, która miałaby zakryć pospiesznie budowany sarkofag nad budynkiem reaktora nr 4. Zgłoszono 394 propozycje, lecz tylko jedna zakładała wybudowanie przesuwanej instalacji. Badania potwierdziły, że użycie takiej metody daje mniejsze ryzyko szkodliwego napromieniowania robotników.


1996

30 listopada

Wyłączenie z eksploatacji reaktora nr 1.


1997

Powołanie funduszu „Ukrycie”, którego celem jest zapewnienie finansowania dla budowy nowego sarkofagu.


2000

15 grudnia
Włączenie z eksploatacji reaktora nr 3.

2007

10 sierpnia

Podpisano kontrakt na budowę nowej obudowy bezpieczeństwa. Do budowy wybrano francuskie konsorcjum Novarka.


2008-2010

Rozpoczęto przygotowania do budowy nowego sarkofagu. Przeprowadzano m.in. badania geotechniczne. Oczyszczono teren placu budowy Arki.


2010

Październik

Instalacja specjalnych szyn, dzięki którym nowy sarkofag zostanie nasunięty nad starą konstrukcję. Rozpoczęcie instalacji specjalnych wież do budowy arki.


2012

13 lutego

Testy montażowe konstrukcji we Włoszech. Dostawa pierwszych komponentów do budowy sarkofagu.


24 listopada

Podniesienie pierwszego, wschodniego fragmentu Arki (5300 t, 53 m)


2013

13 lutego
Fragment dachu nad blokiem reaktora numer 4 uległ zniszczeniu pod naporem śniegu. Na szczęście konstrukcja sarkofagu nie została naruszona.

13 czerwca
Druga operacja podniesienia pierwszego, wschodniego fragmentu Arki (9100 t, 85,5 m)

11 października
Trzecia operacja podniesienia pierwszego, wschodniego fragmentu Arki (11516 t, 109 m)

Październik-listopad
Budowa nowego i demontaż starego komina wentylacyjnego dla bloku energetycznego nr 3.

2014

3 kwietnia

Pierwsza część konstrukcji została ukończona i przesunięta na miejsce postojowe (12500 t, 112 m)


27 kwietnia
Pierwsza operacja podniesienia drugiego, zachodniego fragmentu Arki (4579 t, 23 m)

4 sierpnia
Druga operacja podniesienia drugiego, zachodniego fragmentu Arki (8352 t, 85 m).

12 listopada

 

Trzecia operacja podniesienia drugiego, zachodniego fragmentu Arki (12500 t, 112 m)


2015

Maj

Rozpoczęcie podnoszenia odchylanych ścian bocznych sarkofagu.


Czerwiec

Rozpoczęcie prac przy systemach elektrycznych i wentylacyjnych wewnątrz Arki.


Lipiec

Połączenie dwóch części nowego sarkofagu.


Listopad

Rozpoczęcie prac wyposażeniowych nowego sarkofagu


2016

14 listopada

Rozpoczęcie operacji przesunięcia Arki nad blok reaktora nr 4 i stary sarkofag.


29 listopada
Uroczyste zakończenie prac nad budową nowego zabezpieczenia bloku reaktora nr 4.


cdn.

Źródła danych:
  • R.F. Mould, Chernobyl Record. The Definitive History of the Chernobyl Catastrophe, IOP Publishing, 2000.
  • W. Trojanowski, L. Dobrzyński, E. Droste, W 20-tą rocznicę awarii Czarnobylskiej elektrowni jądrowej, Instytut Problemów Jądrowych, 2006.
  • www.chernobylgallery.com
  • www.novarka.com.